Na gałęzi widzisz małe zwierzę, które rozkłada kończyny i znika w stronę sąsiedniego drzewa. Latająca wiewiórka naprawdę przemieszcza się w powietrzu, ale szybuje, a nie lata jak ptak, i nie każdy ssak nazywany „latającym” należy do wiewiórkowatych. Właśnie ta różnica wyjaśnia, dlaczego jej błona lotna jest czymś więcej niż efektowną fałdą skóry.
Najważniejsze informacje o latających wiewiórkach
- Szybowanie: polatucha odbija się z wysokości i steruje opadaniem błoną lotną, kończynami oraz ogonem.
- Nie jeden gatunek: latające wiewiórki to grupa gryzoni, a polatucha syberyjska nosi nazwę naukową Pteromys volans.
- Skala lotu: w badaniu polatuchy japońskiej średnie dystanse w różnych obszarach wynosiły od 17,1 do 33,1 m.
- Polska: polatucha syberyjska występowała tu historycznie, lecz obecnie nie jest częścią naszej współczesnej fauny.
Lot zaczyna się od skoku, a nie od machania skrzydłami
Najpierw widać rozpostarte łapy, dopiero później zwierzę płynnie opada ku pniowi. Między przednimi i tylnymi kończynami znajduje się patagium, czyli błona lotna zwiększająca powierzchnię ciała i pozwalająca wykorzystać opór powietrza.
Polatucha nie wytwarza napędu przez ruch skrzydeł. Wybiera punkt startu, skacze, a potem zmienia ustawienie kończyn i napięcie błony, korygując kierunek oraz tempo opadania. Spłaszczony, puszysty ogon pomaga jej stabilizować tor lotu, choć samo szybowanie pozostaje ruchem w dół.
Dlatego określenie „latająca wiewiórka” jest obrazowe, ale trochę mylące. Wiewiórka szybuje między drzewami, a nie zawisa w powietrzu ani nie wznosi się o własnych siłach. Uważam, że właśnie ten szczegół najlepiej oddaje jej niezwykłość: z wysokości i kilku ruchów ciała potrafi zrobić precyzyjny leśny „ślizg”.
Polatucha japońska pokonuje w szybowaniu dziesiątki metrów
Dystans nie jest stałym rekordem, który każde zwierzę osiąga przy każdym skoku. Zależy między innymi od wysokości startu, układu drzew i sposobu prowadzenia lotu, a badania terenowe pokazują, jak duży może być ten rozrzut.
W pracy o polatuchach japońskich, Petaurista leucogenys, średnia pozioma długość szybowania różniła się między badanymi obszarami i wynosiła od 17,1 do 33,1 m. Zarejestrowane prędkości poziome mieściły się w zakresie 7,0-13,3 m/s. Wyniki z badania opublikowanego w czasopiśmie Mammal Study pokazują, że „lot” to nie jeden imponujący skok, lecz manewr dostosowany do konkretnego układu koron.
Inny obraz wyłania się z analizy północnoamerykańskiej wiewiórki latającej, Glaucomys sabrinus. Naukowcy prześledzili 58 szybowania do sześciu drzew: dystanse do celu wynosiły od 7 do 20 m, a stosunek przebytej drogi poziomej do utraty wysokości wahał się w obserwowanych grupach od 1,4 do 2,4. Badanie opublikowane w Journal of the Royal Society Interface wykazało też, że siły aerodynamiczne zmieniały się w trakcie lotu, więc prosty obraz zwierzęcia „wiszącego” na nieruchomej błonie nie oddaje całej mechaniki.
Polatucha syberyjska to nie lotopałanka ani lotokot
Podobny sposób przemieszczania się wykształcił się u różnych ssaków, ale nie czyni ich bliskimi krewnymi. Polatucha syberyjska jest gryzoniem z rodziny wiewiórkowatych; lotopałanki są torbaczami, a lotokoty należą do osobnej grupy ssaków łożyskowych.
| Co widzisz lub słyszysz | Co to oznacza | Jak odróżnić |
|---|---|---|
| „Latająca wiewiórka” | Potoczna nazwa kilku gatunków szybujących gryzoni. | Przykładem jest polatucha syberyjska, Pteromys volans. |
| Lotopałanka | Torbacz, który także szybuje dzięki błonie między kończynami. | Nie jest wiewiórką, mimo podobnego sposobu przemieszczania się. |
| Lotokot | Inny ssak szybujący, spotykany w Azji Południowo-Wschodniej. | Nie należy do gryzoni ani do torbaczy. |
Różnice w budowie błony też są widoczne. U polatuchy fałd skóry rozciąga się po bokach tułowia między kończynami, a u lotokotów błona obejmuje większą powierzchnię ciała, sięgając także okolic szyi i ogona. Zestawienie tych ssaków w materiale Lasów Państwowych o zwierzętach szybujących pomaga uniknąć częstego pomieszania nazw.
W Polsce polatucha syberyjska należy do historii fauny
Polska nie jest dziś miejscem, w którym można spodziewać się dziko żyjącej polatuchy syberyjskiej. Gatunek odnotowano tu historycznie, między innymi w Puszczy Białowieskiej; krajowe materiały przyrodnicze wskazują, że obserwacje dotyczą przeszłości, a współczesny zasięg w Europie obejmuje między innymi Finlandię i Estonię.
To rozróżnienie przydaje się, gdy trafisz na opis zwierzęcia nazwany „polską latającą wiewiórką”. Może chodzić o gatunek znany z dawnych zapisów albo o pomyłkę z innym ssakiem szybującym. Sama nazwa nie potwierdza obecnego występowania, a przypadkowy nocny obserwator w polskim lesie powinien najpierw rozważyć pospolite gatunki nadrzewne, zamiast zakładać spotkanie z polatuchą.
Ochrona lasu oznacza dla polatuchy zachowanie drzew i kryjówek
Dla zwierzęcia, które przemieszcza się z drzewa na drzewo, przerwa w koronach może oznaczać problem większy niż dla gryzonia chodzącego po ziemi. Ciągłość leśnego siedliska i dostęp do dziupli są istotne dla odpoczynku, rozrodu oraz bezpiecznego przemieszczania się.
Polatucha syberyjska nie jest w Polsce gatunkiem, którego można szukać podczas zwykłego spaceru, ale jej historia przypomina, jak łatwo lokalna obecność zwierzęcia może zniknąć z krajobrazu. Gdy nazwa „latająca wiewiórka” pojawia się w opisie przyrodniczym, najpierw sprawdź, czy chodzi o Pteromys volans, innego gryzonia szybującego czy zupełnie odmienną grupę ssaków.
