Na brzegu stawu trzymasz kromkę chleba, a kaczki podpływają tak blisko, że trudno odmówić. Jedzą przede wszystkim rośliny wodne, nasiona i drobne bezkręgowce, choć jadłospis pisklęcia wyraźnie różni się od menu dorosłej krzyżówki, a kaczka hodowlana potrzebuje jeszcze innego bilansu składników. To właśnie dlatego dokarmianie może pomóc podczas surowej zimy, lecz przy złym pokarmie albo w niewłaściwym czasie szybko zamienia się w problem.

Najprostsza zasada brzmi mniej efektownie, ale działa
- Dorosłe dzikie kaczki wybierają głównie rośliny, nasiona i ziarna, ale zjadają też owady oraz inne małe zwierzęta.
- Pisklęta potrzebują dużej ilości pokarmu zwierzęcego, zwłaszcza owadów i larw.
- Dokarmianie zostaw na okres trwałego mrozu, śniegu i lodu, gdy naturalne żerowanie staje się trudniejsze.
- Chleb, sól i resztki z kuchni nie są dobrym pokarmem dla ptaków wodnych.
- Kaczki hodowlane powinny dostawać pełnoporcjową paszę dla ptactwa wodnego, a dodatki mają być tylko uzupełnieniem.
Co jedzą kaczki na wolności zależy od wieku i siedliska
Krzyżówka, czyli Anas platyrhynchos, ma dietę bardziej różnorodną, niż sugeruje jej częste określanie jako ptaka roślinożernego. Według Audubon Field Guide dorosłe ptaki zjadają nasiona, łodygi, korzenie, trawy, rośliny wodne, żołędzie oraz ziarno zbóż.
W menu mogą pojawić się także owady, ślimaki, skorupiaki, kijanki, żaby, dżdżownice i małe ryby. Kaczka zdobywa pokarm przez zanurzanie głowy, odcedzanie drobnych cząstek z wody, skubanie roślin na brzegu oraz żerowanie na lądzie. To wyjaśnia, dlaczego sama mieszanka ziaren nie odtwarza w pełni naturalnego jadłospisu.
Dużo zależy od miejsca. Na płytkim, bogatym w roślinność stawie kaczka znajdzie inne pożywienie niż na miejskim zbiorniku z betonowym brzegiem. Właśnie dlatego naturalna roślinność przy wodzie, muł i owady są dla ptaków cenniejsze niż stała stołówka ustawiona przez ludzi.
Pisklęta potrzebują owadów, więc samo ziarno ich nie zastąpi
Żółte puchate pisklę żywi się inaczej niż dorosła krzyżówka. W pierwszych tygodniach życia szczególnie potrzebuje owadów, larw i innych bezkręgowców, bo dostarczają białka niezbędnego do szybkiego wzrostu mięśni, kości i piór.
Pokazuje to badanie opublikowane w czasopiśmie Wildfowl. Na zalanym żwirowisku w Buckinghamshire śmiertelność piskląt oszacowano na co najmniej 77%, a autor powiązał tak zły wynik z małą dostępnością owadów. Najwięcej młodych ginęło przed szczytem pojawu owadów w czerwcu.
Nie oznacza to, że każde stado kaczek potrzebuje takiej samej pomocy. Wynik dotyczył konkretnego siedliska, ale dobrze pokazuje mechanizm: pisklę nie może być żywione wyłącznie kukurydzą, płatkami czy chlebem. Jeśli przy stawie są rośliny wodne, płytka woda i bogate życie owadów, środowisko samo dostarcza mu znacznie lepszego pokarmu niż przypadkowe resztki.
Dokarmiaj dopiero wtedy, gdy zima ogranicza naturalne żerowanie
Kaczka podpływająca do człowieka nie musi być głodna. Mogła po prostu nauczyć się, że w tym miejscu łatwo zdobywa jedzenie. Zbyt częste dokarmianie osłabia naturalne żerowanie, przyciąga duże skupiska ptaków i zostawia resztki, które szybko gniją albo przyciągają szczury.
Regionalna Dyrekcja Ochrony Środowiska w Katowicach wskazuje, aby zaczynać dopiero wtedy, gdy pojawi się śnieg, a zbiorniki wodne pokryją się lodem. W praktyce najbezpieczniejszym progiem jest trwały mróz połączony z ograniczonym dostępem do naturalnego pokarmu, a nie pojedynczy chłodny poranek.
| Sytuacja | Co prawdopodobnie oznacza | Co zrobić |
|---|---|---|
| Woda jest otwarta, a kaczki zanurzają głowy i żerują przy brzegu | Ptaki nadal mogą samodzielnie zdobywać pokarm | Nie zaczynaj dokarmiania |
| Pojawił się mróz, ale nie ma śniegu ani lodu, a ptaki aktywnie szukają jedzenia | Warunki są trudniejsze, lecz nie muszą oznaczać niedoboru | Obserwuj sytuację zamiast wysypywać karmę |
| Staw jest częściowo zamarznięty, zalega śnieg, a naturalne żerowiska są niedostępne | Ptaki mają ograniczony dostęp do roślin i bezkręgowców | Podaj małą porcję niesolonego ziarna lub rozdrobnionych warzyw na brzegu |
| Po karmieniu zostają resztki | Porcja była zbyt duża albo pokarm nie odpowiada ptakom | Usuń resztki i następnym razem podaj wyraźnie mniej |
Jeśli dokarmianie rzeczywiście się zaczyna, podawaj małe porcje regularnie przez czas trwania trudnych warunków. Jednorazowe wysypanie dużej ilości jedzenia wygląda hojnie, ale zwykle kończy się mokrą, zamarzniętą albo spleśniałą warstwą odpadków.
Drobne ziarna i niesolone warzywa są lepsze od kromki
Do dokarmiania dzikich kaczek najlepiej pasują produkty proste i nieprzetworzone. Portal Gov.pl wskazuje między innymi ziarna zbóż oraz gotowane warzywa, takie jak ziemniaki i marchew, pod warunkiem że nie zawierają soli.
- ziarna zbóż, na przykład pszenica, owies, jęczmień lub kukurydza,
- płatki owsiane i otręby bez dodatku soli i cukru,
- marchew, ziemniaki i inne warzywa surowe albo gotowane bez przypraw,
- pokarm rozdrobniony na kawałki, które ptak może łatwo połknąć.
Chleb, bułki, chipsy, słone paluszki, resztki obiadu i spleśniałe jedzenie powinny zniknąć z tej listy. Nie wrzucaj pokarmu do wody, ponieważ szybko nasiąka, zanieczyszcza zbiornik i zostaje tam dłużej niż na suchym brzegu.
Uważam, że podawanie chleba tylko dlatego, że kaczka chętnie go zjada, jest wygodnym odruchem dla człowieka, lecz słabą pomocą dla ptaka. Smakowitość nie świadczy o wartości odżywczej, a kaczka może wybierać łatwy pokarm nawet wtedy, gdy jej organizm potrzebuje czegoś zupełnie innego.
Kaczka hodowlana potrzebuje paszy pełnoporcjowej, a nie samych dodatków
W zagrodzie obowiązuje inna zasada niż przy miejskim stawie. Kaczka hodowlana nie powinna opierać żywienia na sałacie, kukurydzy i resztkach warzyw. Podstawą musi być pełnoporcjowa pasza dla kaczek lub ptactwa wodnego, ponieważ sama mieszanka dodatków zwykle nie dostarcza właściwej ilości białka, tłuszczu, witamin i minerałów.
W aktualnym wydaniu MSD Veterinary Manual podano następujące poziomy dla ptactwa wodnego:
| Wiek lub etap | Rodzaj żywienia | Parametry orientacyjne |
|---|---|---|
| Do 8. tygodnia | Pasza typu starter dla ptactwa wodnego | 25-28% białka i 5-8% tłuszczu |
| Od 8. do 12. tygodnia | Mieszanka paszy starterowej i bytowej | Stopniowe przejście na żywienie dla starszych ptaków |
| Po 12. tygodniu | Pasza bytowa dla kaczek lub ptactwa łownego | 14-17% białka i 3-6% tłuszczu |
| Okres rozrodu | Pasza o zwiększonym poziomie białka | Około 16-21% białka |
Pasza dla kur nie jest dobrym zamiennikiem z automatu, bo może mieć zbyt niski poziom składników potrzebnych kaczkom. Ten sam podręcznik opisuje, że dieta oparta wyłącznie na chlebie, sałacie i kukurydzy prowadzi do niedoborów białka oraz wielu witamin, a tak zwane anielskie skrzydło wiąże się z nadmiernie szybkim wzrostem i zaburzeniami rozwoju. Popularne twierdzenie, że pojedyncza kromka chleba sama wywołuje tę wadę, jest więc zbyt dużym uproszczeniem.
Najlepszy wybór zależy od tego, którą kaczkę widzisz
Przy dorosłej dzikiej krzyżówce pierwszeństwo ma naturalne żerowanie. Gdy nadchodzi sroga zima, pomoc powinna być skromna, niesolona i podana na brzegu, a nie wrzucona do wody. Przy pisklętach najważniejsze pozostaje środowisko bogate w owady, zaś przy kaczkach hodowlanych podstawą jest dopasowana pasza pełnoporcjowa.
Jeśli w ręku została kromka chleba, lepszą decyzją będzie odłożenie jej i sięgnięcie po ziarno albo niesolone warzywo. Czasem najlepszą pomocą okazuje się jednak odejście od stawu i pozostawienie ptakom miejsca, w którym mogą zdobywać pokarm po swojemu.